Gaziantep Fan Balans ve Titreşim Analizi Rehberi: ISO G2.5 Standartlarında Rotor Balanslama

Endüstriyel üretim tesislerinde kesintisiz hava akışı sağlayan salyangoz fanlar, santrifüj aspiratörler ve aksiyel havalandırma sistemleri, yüksek devirlerde çalışan ağır kütleli dönel ekipmanlardır. Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi (1., 2., 3., 4. ve 5. OSB) gibi Türkiye'nin en büyük üretim merkezlerinde halı, tekstil, gıda, çimento, ambalaj ve döküm fabrikaları günün 24 saati aralıksız faaliyet göstermektedir. Bu ağır çalışma şartları altında fan kanatlarında oluşan mikron seviyesindeki kütle dengesizlikleri (unbalance), zamanla yıkıcı mekanik titreşimlere (vibrasyon) dönüşür.

Urman Makina olarak Mikail Urman ve Uğur Urman liderliğinde, Gaziantep ve tüm Güneydoğu Anadolu bölgesindeki sanayi tesislerine yüksek teknolojili mikroişlemcili lazer sensörler ile ISO G2.5 ve ISO G6.3 standartlarında yerinde ve atölye fan balans hizmeti sunmaktayız.

1. Fan Balanssızlığı (Unbalance) Neden ve Nasıl Oluşur?

Dönen bir rotorun geometrik dönme ekseni ile kütle merkezinin çakışmaması durumuna mekanik balanssızlık denir. Merkezkaç kuvveti formülü F = m × ω² × r uyarınca, dönme hızı (RPM) arttıkça balanssızlığın sebep olduğu yıkıcı kuvvet hızın karesiyle orantılı olarak katlanır. Örneğin 1500 RPM devirle dönen 500 kg'lık bir salyangoz fan çarkında sadece 20 gramlık bir kütle sapması, rulman yataklarına yüzlerce kilogramlık ek dinamik darbe kuvveti uygular.

Endüstriyel tesislerde balans bozulmasının 5 temel sebebi:

• Partikül Yapışması ve Düzensiz Kir Birikimi: Çimento, çırçır, tekstil telef emişi veya fırın gazı fanlarında kanatların arka yüzeylerine yapışan toz ve toz kütlelerinin aniden parça parça kopması.
• Aşınma ve Erozyon: Pnömatik taşıma ve toz tahliye fanlarında aşındırıcı tozların kanat sacını heterojen biçimde inceltmesi ve delmesi.
• Mekanik Darbe ve Deformasyon: Fan emiş hattından giren yabancı cisimlerin (civata, sac parçası, tahta vb.) kanat formunu eğmesi.
• Termal Genleşme ve Çatlaklar: Yüksek sıcaklıkta çalışan kurutma ve fırın fanlarında sacın ısıl gerilimle eğrilmesi veya kaynak dikişlerinde mikro çatlaklar oluşması.
• Geçmiş Hatalı Tamiratlar: Yetkisiz kişilerce balans ayarı yapılmadan kanatlara rasgele eklenen balata ve kaynak yamaları.

2. ISO 1940-1 (ISO G2.5 ve G6.3) Hassasiyet Standartları

Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından belirlenen ISO 1940-1 standardı, dönen sert rotorların balans toleranslarını tanımlar:

• ISO G6.3 Standart Balans Sınıfı: Genel iklimlendirme fanları, bina havalandırma aspiratörleri ve düşük devirli sanayi fanları için kabul edilebilir sınır seviyesidir (Titreşim Hızı < 2.5 mm/s RMS).
• ISO G2.5 Hassas Sanayi Balans Sınıfı: 1500 RPM ve üzeri devirlerde çalışan ağır sanayi salyangoz fanları, türbinler, kırıcılar ve hassas proses fanları için şart koşılan üst düzey kalitedir (Titreşim Hızı < 1.0 mm/s RMS). Urman Makina olarak atölyemizde ve sahada yaptığımız tüm balans işlemlerini ISO G2.5 hassasiyet garantisi ile sonlandırıyoruz.

3. Sahada (Yerinde - On-Site) Fan Balanslama Tekniği

Devasa boyutlardaki (2-3 metre çapında) ağır sanayi fanlarını yerinden söküp atölyeye taşımak, fabrikanın günlerce durmasına ve yüksek vinç/nakliye maliyetlerine yol açar. Urman Makina Mobil Balans Ekibi, tesisinize gelerek fanı kendi yatakları ve kendi motoru üzerinde sökmeden balanslar.

Yerinde Balanslama İşlem Adımları:

1. Görsel ve Mekanik Ön Muayene: Rulman boşlukları, mil hizalaması, kayış gerginliği ve şase cıvatalarının sıkılığı tork anahtarı ile denetlenir.
2. Sensör Yerleşimi (FFT Titreşim Analizi): Fan yataklarına düşey, yatay ve eksenel doğrultularda piezoelektrik ivmeölçer sensörler takılır.
3. Lazer Takometre ile Referans Alma: Fan miline yansıtıcı bant yapıştırılarak devir sayısı ve açısal sıfır (0°) referans noktası tespit edilir.
4. İlk Durum Titreşim Haritası: Fan çalıştırılarak RMS titreşim hızı (mm/s) ve 1X genlik vektörü kaydedilir.
5. Deneme Ağırlığı (Trial Weight) Testi: Ağırlığı ve açısı bilinen hassas bir kütle çarka eklenerek sistemin vektörel etki katsayısı hesaplanır.
6. Lazerli Bilgisayar Hesabı ve Hassas Kaynak: Gelişmiş balans yazılımı yardımıyla eklenecek ağırlığın kesin gramajı ve açısal lokasyonu (örneğin 142.5° açıda 34.8 gram) belirlenir. Gasaltı kaynağı ile ağırlık çarka tespit edilir.
7. Son Doğrulama ve Raporlama: Titreşim seviyesi ISO G2.5 standartları gereği 1.0 mm/s RMS değerinin altına indirildiğinde grafik rapor müşteriye sunulur.

4. Balanssızlığın Fabrikanıza Gizli Maliyetleri ve Riskleri

Zamanında balanslama yapılmayan fanlarda karşılaşılan başlıca kayıplar:

• Rulman ve Yatak Dağılması: Aşırı titreşim rulman bilyalarını ezerek yatak kaynaklarını patlatır.
• Mil Kopması ve Türbin Parçalanması: Sürekli dinamik yorulma sebebiyle fener mili kırılarak dönen türbin salyangoz gövdeyi delip fırlayabilir.
• Aşırı Elektrik Faturası: Balanssızlıktan ötürü mekanik sürtünme artar ve elektrik motoru %15-%20 daha fazla aktif güç çeker.
• Üretim Hattı Duruşu: Beklenmedik anlarda fan kilitlenmesi tüm fabrikanın günlerce stop etmesine yol açar.

5. Periyodik Titreşim Takibi ve Bakım Çizelgesi

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

• S: Fan balanslama işlemi ne kadar sürer?

C: Yerinde (sahada) yapılan fan balanslama işlemleri fanın büyüklüğüne ve erişim durumuna bağlı olarak ortalama 1.5 ila 3 saat arasında tamamlanmaktadır.

• S: Titreşimin sadece balanssızlıktan kaynaklandığı nasıl anlaşılır?

C: Titreşim analiz cihazımızla yapılan FFT ölçümünde Baskın frekans dönme hızına (1X RPM) eşitse arıza %90 balanssızlıktır. Eğer 2X, 3X veya rulman bilya frekansları yüksekse sorun hizalama veya rulman hasarıdır.

• S: Gaziantep dışındaki illere servis veriyor musunuz?

C: Evet. Kahramanmaraş, Adana, Mersin, Şanlıurfa, Adıyaman, Kilis, Malatya ve tüm bölgeye 7/24 acil mobil balans ekibi sevk etmekteyiz.

Gaziantep Organize Sanayi Bölgesinde 20 yılı aşan tecrübemiz ve uzman mühendis kadromuzla tesisinizdeki tüm fan problemlerini sıfıra indirmek için Urman Makina (0530 240 03 23) ile hemen iletişime geçebilirsiniz.